Bezpiecznik podróżnika

Malaria jest jedną z najgroźniejszych chorób tropikalnych, którą możemy nabyć podczas przebywania w odległych rejonach egzotycznych. Występuje w 91 krajach na świecie, co sprawia, że blisko połowa populacji naszego globu przez większość część roku żyje w ciągłym zagrożeniu malarią. Dlatego wszystkie osoby, które podróżują na tamte obszary są narażone na zachorowanie i zawleczenie malarii do kraju rodzinnego. Takie przypadki nazywamy „malarią importowaną”.

Bezpieczne podróżowanie - MALARIA

Malaria – czym jest i w jaki sposób można się zarazić?

Malaria jest chorobą pasożytniczą, którą wywołuje 5 gatunków pierwotniaków. Chorobą można się zarazić poprzez ukąszenie samicy komara widliszka (Anopheles spp.). Do zarażenia może dojść także po kontakcie z zarażoną krwią, np. podczas transfuzji krwi, lub po kontakcie ze skażonym sprzętem medycznym (droga krwiopochodna). Jedną z najgroźniejszych postaci choroby jest malaria wrodzona, która może rozwinąć się u płodów i noworodków w sytuacji zrażenia kobiety ciężarnej i transmisji pasożytów przez łożysko (droga wertykalna). Głównym miejscem bytowania pasożytów w organizmie człowieka są krwinki czerwone (erytrocyty) i komórki wątroby (hepatocyty).

Malaria – obszary występowania

Malaria występuje w ponad 100 krajach strefy tropikalnej i subtropikalnej.

  • Afryka – kraje położone na południe od Sahary
  • Oceania – m.in. Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Salomona
  • Azja
  • Ameryka Środkowa i Południowa

Malaria – objawy

Objawy zwykle pojawiają się ok. 10-14 dni po zarażeniu, a ponad 90% chorych choruje w ciągu miesiąca po podróży. Malaria może jednak ujawnić się nawet kilka miesięcy po powrocie do kraju, a nawet jeszcze później. Większość zarażeń malarią  przebiega w sposób łagodny i ma następujące objawy:

  • gorączka, której towarzyszy wzmożona potliwość;
  • bóle mięśni i stawów;
  • bóle głowy.

Ostry rzut malarii utrzymuje się przez kilka lub kilkanaście godzin. Niestety ustąpienie dolegliwości nie oznacza wyleczenia, gdyż objawy malarii nawracają co 48 godzin („na trzeci dzień”) lub 72 godziny („na czwarty dzień”). Mimo, że pierwszy rzut malarii wywołanej tymi gatunkami zarodźców nie zagraża życiu pacjenta,  każdy przypadek zarażenia wymaga natychmiastowego leczenia specjalistycznego. Kolejne epizody malarii mogą  prowadzić do rozwoju ciężkich powikłań w postaci anemii, wyniszczenia ogólnego, a nawet pęknięcia śledziony. Za nawroty malarii odpowiadają formy rozwojowe tych gatunków pasożytów, które są „uśpione” w wątrobie.  Każdy spadek odporności (np. w przebiegu zapalenia płuc) może spowodować aktywizację tych postaci i rzut malarii, który dodatkowo w bardzo znacznym stopniu pogarsza przebieg choroby podstawowej.

Malaria tropikalna – objawy

Najgroźniejszą formą malarii jest tzw. „malaria tropikalna” wywołana przez P. falciparum, gdyż  stanowi ona bezpośrednie zagrożenie życia. W tej postaci choroby nie obserwuje się cykliczności pojawiania się objawów ani okresowej poprawy stanu ogólnego pacjenta. Choroba cały czas postępuje i w wielu przypadkach doprowadza do niewydolności wielonarządowej. Mechanizmem leżącym u podstaw uszkodzenia narządów wewnętrznych jest blokowanie naczyń krwionośnych przez zarażone erytrocyty co skutkuje ograniczeniem przepływu krwi i niedotlenieniem.

Do najczęstszych objawów ciężkiej malarii należą:

  • żółtaczka
  • powiększenie wątroby i śledziony (hepatosplenomegalia)
  • obrzęki obwodowe,
  • skąpomocz i hemoglobinuria (tzw. czarnomocz zimniczy), które świadczą o niewydolności nerek
  • zaburzenia oddychania, które są symptomem ostrej niewydolności oddechowej wywołanej obrzękiem płuc.

Najcięższa forma malarii – malaria mózgowa

W przypadku zajęcia ośrodkowego układu nerwowego rozwija się malaria mózgowa, która jest najcięższą postacią kliniczną tej groźnej choroby. Objawy:

  • silny ból głowy,
  • drgawki,
  • zaburzenia napięcia mięśni (sztywność odmóżdżeniowa),
  • zaburzenia mowy (afazją),
  • w ostatniej fazie – zaburzenia świadomości, śpiączka i zgon.

Ciężka malaria jest dużym zagrożeniem zdrowotnym ponieważ może doprowadzić do zgonu pacjenta w ciągu kilkunastu godzin! Objawy świadczące o zachorowaniu są bardzo niecharakterystyczne, co jest najczęstszą przyczyną opóźnienia w podstawieniu rozpoznania i włączenia celowanego leczenia ratującego życie.

Malaria – diagnostyka

Ze względu na niecharakterystyczne objawy, mogące sugerować wiele innych schorzeń, malarię można potwierdzić tylko za pomocą wysokospecjalistycznych testów laboratoryjnych. Złotym standardem w diagnostyce malarii są tzw. gruba kropla i cienki rozmaz krwi obwodowej. Badanie polega na pobraniu niewielkiej inności krwi z opuszka palca pacjenta, a wyniki są gotowe po ok. 2,5 h. Z uwagi na trudną diagnostykę badania najlepiej wykonać w laboratoriach wyspecjalizowanych w kierunku chorób zakaźnych/tropikalnych.

Ostatnio coraz częściej stosowane są szybkie testy RDT (ang.: rapid diagnostic tests). Formą testy przypominają test ciążowy, a prosta technika przeprowadzenia badania oraz krótki czas, w którym uzyskuje się wyniki umożliwia zastosowanie tej metody w sytuacjach nagłych, np. w izbie  przyjęć szpitala lub bezpośrednio przy łóżku gorączkującego pacjenta. O dodatnim wyniku testu świadczą kolorowe linie, które pojawiają się w tzw. okienku odczytu po kilkunastu minutach. Każdy wynik testu RDT powinien być zweryfikowany badaniem grubej kropli i cienkiego rozmazu krwi obwodowej, gdyż niektóre choroby przewlekłe (np. autoimmunologiczne) mogą być przyczyną wyniku fałszywie dodatniego. Zastosowanie testów RDT wiąże się także z ryzykiem uzyskania tzw. wyników fałszywie ujemnych, które mogą wystąpić np. w malarii przebiegającej z niewielką liczbą pasożytów we krwi. Jeśli zatem, pomimo niepokojących objawów, test RDT wyszedł ujemnie zaleca się przeprowadzenie specjalistycznej diagnostyki – testu tzw. gruba kropla i cienki rozmaz krwi obwodowej, o którym pisaliśmy powyżej, w części „diagnostyka”.

Malaria przebyta w przeszłości – potwierdzenie retrospektywne

Testami potwierdzającymi przebycie malarii w przeszłości są odczyny serologiczne. Badania w postaci testów serologicznych wykonuje się po 4 miesiącach od powrotu z rejonów malarycznych u wszystkich osób, które kiedykolwiek mieszkały na obszarach zagrożonych chorobą przez co najmniej 6 miesięcy lub powróciły z terenów endemicznych w ciągu ostatniego roku.

Badania serologiczne mają także zastosowanie w wykluczaniu malarii u potencjalnych dawców krwi.

Malaria – grupy ryzyka

W grupie ryzyka ciężkiej malarii znajdują się dzieci, kobiety ciężarne oraz osoby z zaburzeniami odporności (np. zakażeni wirusem HIV, pacjenci po splenektomii).

Malaria – profilaktyka

Należy pamiętać, że w związku z brakiem szczepionki przeciwmalarycznej kluczowym elementem w zapobieganiu malarii jest stosowanie profilaktyki niefarmakologicznej w postaci środków chroniących przed ukłuciami komarów w postaci repelentów – środków odstraszających owady, i odzieży ochronnej oraz pobieranie leków przeciwmalarycznych dostosowanych do danego rejonu świata.

Partnerzy

Kontakt

Organizator kampanii

unique work 

ul. Przeskok 2

00-032 Warszawa

tel.: (22) 403 60 68

e-mail: kontakt@uniquework.pl

Przejdź do paska narzędzi