Czy w Polsce wybuchła epidemia żółtaczki pokarmowej?

Czy w Polsce wybuchła epidemia żółtaczki pokarmowej?

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) jest chorobą wywoływaną przez wirusy HAV (z ang. hepatitis A virus), które rozprzestrzeniają się drogą fekalno-oralną. Głównym czynnikiem ryzyka zachorowania jest bezpośredni kontakt z osobą zakażoną, która przez kilka lub kilkanaście tygodni wydala wirusa w kale. Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez nieumyte po wyjściu z toalety ręce, a także spożycie wody lub pokarmów takich jak surowe warzywa i owoce, które zostały zanieczyszczone kałem chorego. Zapalenie wątroby typu A może szerzyć się także w wyniku analnych i oralno –analnych kontaktów seksualnych. Rocznie na świecie notuje się około 1,5 miliona przypadków WZW A, w tym najwięcej wśród osób przebywających w rejonach gdzie panują złe warunki sanitarno-higieniczne czyli w większości krajów Afryki, Azji Południowo-Wschodniej oraz Ameryki Środkowej
i Południowej.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A nazywane jest żółtaczką pokarmową, ponieważ głównym objawem choroby jest zażółcenie skóry i rogówek oczu, które pojawia się po kilkutygodniowym okresie bezobjawowego zakażenia. Żółtaczce towarzyszą niecharakterystyczne objawy grypopodobne w  postaci gorączki, dreszczy, bólów mięśni i stawów, nudności, wymiotów, biegunki, a także  bólu brzucha. U większości pacjentów objawy choroby ustępują po około 2 miesiącach. Ciężkość choroby jest proporcjonalna do wieku, ponieważ większość dzieci poniżej 6 roku życia przechodzi zakażenie bezobjawowo, a ciężkie postaci choroby prowadzące w krótkim czasie do niewydolności wątroby występują u osób w podeszłym wieku lub z współistniejącymi chorobami wątroby. Wirusowe zapalenie wątroby typu A, nie występuje w postaci przewlekłej i nie wywołuje raka wątroby. Przebycie WZW A gwarantuje odporność w kierunku ponownych zakażeń HAV, która utrzymuje się przez całe życie.

Najskuteczniejszym sposobem prewencji choroby jest szczepienie ochronne, które obejmuje 2 dawki szczepionki podane w odstępie 6 – 12 miesięcy. Szczepienie zaleca się wszystkim osobom po ukończeniu 12 m-ca życia, które znajdują się w grupie ryzyka zakażenia. W przypadku Polaków w tej grupie do niedawna byli głównie turyści, którzy planowali podróże do krajów strefy tropikalnej lub subtropikalnej, pracownicy służby zdrowia, zakładów oczyszczania miasta i firm zajmujących się produkcją i dystrybucją żywności, a także chorzy na hemofilię i na przewlekłe choroby wątroby. W Polsce od wielu lat zakażenia HAV występowały sporadycznie dlatego dzieci w naszym kraju nie podlegały obowiązkowi szczepienia. Aktualnie liczba Polaków, którzy wymagają zastosowania szczepionki wzrosła i jest skutkiem pogorszenia sytuacji epidemiologicznej WZW A w naszym kraju, które przejawia się aż 80-krotnym wzrostem  zachorowań w roku 2017 w porównaniu do roku 2016. Według danych PZH (Państwowego Zakładu Higieny) liczba chorych z potwierdzonym zakażeniem HAV od stycznia do listopada 2017 roku wyniosła 2644 osoby, podczas gdy w analogicznym okresie ubiegłego roku stwierdzono tylko 33 takie przypadki. Wzrost zachorowań na żółtaczkę pokarmową w Polsce jest skutkiem zwiększenia liczby osób chorujących na WZW A w Europie, w tym głównie wśród mężczyzn o orientacji homoseksualnej (ang. MSM – men having sex with men). Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ang. ECDC – European Center for Disease Prevention and Control) od czerwca 2016 do sierpnia 2017 roku w Unii Europejskiej powstało wiele ognisk epidemicznych WZW A, a ten sam serotyp wirusa potwierdzono u 2873 pacjentów. Zakres epidemii wydaje się być jednak zdecydowanie szerszy ponieważ w 19 krajach Europy, m.in. Anglii, Czechach, Danii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Niemczech i Szwecji w okresie od stycznia do sierpnia 2017 roku wirusowe zapalenie wątroby typu A potwierdzono u ponad 11.000 osób. Stanowi to ponad 4-krotny wzrost liczby zachorowań w porównaniu do lat ubiegłych.

W związku z utrzymywaniem się tendencji zwiększonej transmisji choroby Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) poszerzyło rekomendacje dotyczące przeprowadzania szczepień ochronnych o grupę MSM mieszkających na obszarach gdzie występuje aktualnie wzrost zachorowań na WZW A, w tym w Polsce. Polski PSO nie zawiera zaleceń dotyczących profilaktyki poekspozycyjnej, jednak szczepienie w kierunku WZW A powinno się zalecać wszystkim osobom w populacji dotkniętej epidemią, a szczególnie dzieciom w wieku przedszkolnym i szkolnym, które nie chorowały na żółtaczkę pokarmową w przeszłości. Istotne znaczenie w prewencji choroby ma także przestrzeganie zasad higieny osobistej i pożywienia.