Czy podróżowanie po Polsce zwiększa ryzyko tężca?

Czy podróżowanie po Polsce zwiększa ryzyko tężca?

 

Tężec czyli co?

Tężec jest groźną chorobą układu nerwowego i mięśniowego, która jest szeroko rozpowszechniona na całym świecie. Wywołuje ją występująca w glebie bakteria Clostridium tetani, która wnika do organizmu człowieka przez uszkodzone powłoki skórne. Na szczęście nie każde skaleczenie prowadzi do zachorowania, gdyż C. tetani jest bakterią, która rozwija się w najgłębszych warstwach ran, w których panują warunki beztlenowe. Szczególnie niebezpieczne są rany głębokie, kłute (np. nadepnięcie na gwoździa) oraz zawierające we wnętrzu ciała obce. Ryzyko tężca zdecydowanie zwiększa także duże zanieczyszczenie rany, które przez mechaniczne zablokowanie dostępu powietrza zmniejsza utlenowanie uszkodzonych tkanek oraz sprzyja namnażaniu bakterii tlenowych dodatkowo zużywających tlen.

Warto pamiętać, że oparzenia i odmrożenia również mogą być wrotami infekcji. Większość zachorowań i zgonów z powodu tężca występuje w krajach rozwijających się, gdyż ciągle praktykuje się tam oczyszczanie ran przez wcieranie w nie odchodów zwierząt lub np. olejów silnikowych zmieszanych z ziemią. Przenoszeniu choroby w wielu rejonach Afryki, Azji i Ameryki Południowej, która w 60% dotyka noworodki i dzieci poniżej 5-go roku życia sprzyja także brak szczepień ochronnych stosowanych na szeroką skalę.

Profilaktyka

W Polsce ten problem nie występuje ponieważ szczepienie przeciw tężcowi jest obowiązkowym elementem kalendarza szczepień każdego dziecka. Na podstawowy schemat szczepienia składają się 4 dawki szczepionki: 1 dawka podana w 2-gim, 4-tym, 6-tym i 16 m-cu życia. Utrwalenie odporności odbywa się przez podanie 1 dawki przypominającej w 6-tym, 14-tym i 19-tym roku życia. Czy w związku z tym osoby dorosłe powinny „doszczepiać” się na tężec? Tak, ponieważ odporność w kierunku tężca nie trwa całe życie i są pewne czynniki zwiększające ryzyko zachorowania.

Wszystkie osoby posiadające kontakt z glebą i zwierzętami (głównie końmi) czyli np. rolnicy, leśnicy, weterynarze, pacjenci leczeni hipoterapią, a także turyści przebywający w trudnych warunkach klimatyczno-środowiskowych i uprawiający turystykę o charakterze survivalu lub podróżujący do krajów tropikalnych powinni rozważyć regularne podawanie dawki przypominającej szczepionki co 10 lat. Dorosłe osoby, które nie były zaszczepione w dzieciństwie powinny otrzymać pełne szczepienie w schemacie 0 – 1 – 6 m-cy, gdyż szczepienie jest najbardziej skuteczną ochroną przed tą ciężką chorobą.

Objawy kliniczne

Do typowych objawów klinicznych tężca należą skurcze i bóle mięśniowe, które początkowo mają charakter miejscowy i dotyczą mięśni twarzy powodując szczękościsk (tzw. uśmiech sardoniczny). W późniejszych etapach choroby spazm mięśni ulega uogólnieniu i tzw. prężenia tężcowe mięśni tułowia mogą doprowadzić nawet do złamań kręgów kręgosłupa. W sytuacjach skrajnych tężec może doprowadzić do zgonu z powodu uduszenia w przebiegu skurczu mięśni oddechowych klatki piersiowej i mięśni gładkich krtani oraz zaburzeń układu krwionośnego w postaci nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego i zaburzeń rytmu serca. Zgon w przebiegu tężca może nastąpić także w przebiegu aspiracyjnego zapalenia płuc wywołanego zwiększoną produkcją i trudnościami w odkrztuszaniu wydzieliny dróg oddechowych oraz odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych wywołanych biegunką. Niektóre z objawów tężca takie jak gorączka, bóle mięśniowe i zwiększona potliwość mogą imitować wiele innych jednostek chorobowych co opóźnia postawienie właściwej diagnozy oraz włączenie leczenia i w ten sposób pogarsza rokowanie.